توضیح و روش مطالعه مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان‌ها؛ الزامات عمومی ساختمان

مقررات مبحث چهارم به منظور اطمینان از ایمنی، بهداشت، بهره‌دهی مناسب، آسایش و صرفه اقتصادی و تامین نیازهای حداقل ساکنان و استفاده‌کنندگان (متصرفان) ابنیه و ساختمان‌های مشمول قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، با تعیین محدودیت‌ها، ابعاد حداقل فضاها، نورگیری، تهویه مناسب و سایر الزامات عمومی طراحی و اجرا، ملاک عمل قرار گرفته است.

آخرین ویرایش این مبحث مربوط به سال ۱۳۹۶ می‌باشد که از آزمون بهمن ۹۷ به بعد این ویرایش معرفی شده است. بنابراین تمامی تست‌های مبحث چهارم که در آزمون‌های اردیبهشت ۹۷ و قبل از آن مطرح شده‌اند باید با ویرایش جدید تطبیق داده شوند. تغییرات این ویرایش با ویرایش سال ۹۲ خیلی زیاد نیست اما مطالعه ویرایش جدید الزامی است. در کل مبحث چهار مبحث بسیار مهمی است، و یادگیری آن برای آزمون طراحی نیز بسیار اهمیت دارد، بنابراین این مبحث را خط به خط و موشکافانه مطالعه کنید. کلیدواژه‌های این مبحث عبارتند از: گروه‌بندی جزئی ساختمان‌ها، ارتفاع و مساحت مجاز، میان‌طبقه، پیش‌آمدگی، الزامات عمومی، الزامات نورگیری و تهویه، مقررات اختصاصی تصرف‌ها، الزامات عناصر و جزئیات مهم.  مبحث چهارم شامل ۹ فصل بوده که در ادامه به شرح تک تک آن‌ها می‌پردازیم.

• فصل اول: کلیات؛ در این فصل انتظارات عملکردی مبحث الزامات عمومی ساختمان‌ها و دامنه کاربرد این مقررات بیان شده است.
• فصل دوم: تعاریف؛ تعاریفی که در این بخش عنوان شده است باید به خوبی مطالعه شوند چرا که یا بصورت مستقیم از این تعاریف سوالاتی در آزمون‌های دروه‌های گذشته مطرح شده است یا جواب بعضی از سوالات ملزم به دانستن تعاریف این بخش بوده است.
• فصل سوم: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌ها؛ این دسته‌بندی تصرف‌ها همانند دسته‌بندی ذکر شده در مبحث سوم می‌باشد که در صفحه ۳۰ دسته‌بندی ساختمان‌ها از نظر تعداد طبقات و نحوه قرارگیری بر زمین به دو صورت بیان شده است: دسته‌بندی کلی و گروه‌بندی جزئی. پیشنهاد می‌شود این صفحه را با لیبل و نشانه مشخص کنید تا هم در حین مطالعه هم موقع پاسخگویی به تست‌ها در کمترین زمان به این صفحه رجوع کنید چرا که در فصل‌های دیگر مبحث چهارم مدام به گروه‌ها ۱ الی ۸ ساختمان‌ها اشاره شده است.
• فصل چهارم: مقررات کلی؛ مقررات این فصل در مورد حداکثر مساحت و ارتفاع مجاز ساختمان‌ها می‌باشد. در صفحه ۳۲، ارتفاع مجاز گروه‌های ساختمانی ذکر شده است که بسیار مهم بوده و بارها در آزمون‌های دوره‌های گذشته مورد سوال قرار گرفته است. بقیه مطالب این فصل نیز اهمیت زیادی داشته و باید با دقت مطالعه شوند.
• فصل پنجم: الزامات عمومی فضاها؛ منظور از فضاها، فضاهای ورود و خروج و ارتباطی، فضاهای اقامت، فضاهای اشتغال، فضاهای پخت و پز و آشپزخانه‌ها، فضاهای بهداشتی، فضاهای نیمه‌باز، فضاهای باز، توقفگاه‌های خودرو، انبارها، تأسیسات و فضاهای مشاع و … می‌باشد. که در این فصل الزامات عمومی آن‌ها از جمله ابعاد و اندازه، نورگیری و تهویه، کفسازی و پوشش دیوار مورد بررسی قرار گرفته است. این فصل بسیار مهم و پرسوال در آزمون‌های دوره‌های گذشته بوده است.
• فصل ششم: الزامات عمومی نورگیری و تهویه فضاها؛ جدول بسیار مهم ۴-۶ که به الزامات نور و هوا و محدودیت‌های الزامی فضاها در این فصل قرار دارد، و بارها مورد سوال در آزمون نظارت و اجرا قرار گرفته است.
• فصل هفتم:  مقررات اختصاصی تصرف‌ها؛ علاوه بر ضوابط عمومی که در فصل‌های گذشته بیان شد در این فصل ضوابط مربوط به هر یک از تصرف‌ها بیان شده است. بنابراین بایستی حین مطالعه ضوابط فصل‌های قبل به این نکته دقت کرد که ممکن است مقررات اختصاصی تصرف‌ها در فصل هفتم محدودیت‌هایی را لحاظ کند. به عنوان مثال صفحه ۶۱، بند ۴-۵-۶-۲-۳ را با صفحه ۸۷، بند ۴-۷-۱-۱-۱۹ مقایسه کنید.
• فصل هشتم: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)؛ طبق صفحه ۳۰ همین مبحث ساختمان‌های بلند، به ساختمان‌هایی گفته می‌شود که بیش از ۲۳ متر ارتفاع داشته باشند. فصل هشتم که به چند بند خلاصه می‌شود مربوط به این ساختمان‌ها می‌باشد.
• فصل نهم: الزامات عمومی عناصر و جزئیات مهم ساختمان؛ عناصر و جزئیات مهمشامل دیوارها، کف و سقف و سقف کاذب، نازک کاری و پوشش‌ها، انواع بام‌ها، در و پنجره‌ها، جان‌پناه‌ها و … می‌باشد. همچنین جزئیات عمومی ایمنی و امنیت در برابر سوانح و جایگاه امدادرسانی، عایق‌کاری صوتی و حرارتی، تأسیسات ساختمان، نگهداری و دفع زباله نیز در این فصل مورد بحث قرار گرفته است.

همانطور که در ابتدای توضیحات مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان ذکر شد، تمامی فصل‌ها و بندهای این مبحث مهم بوده و باید با دقت زیادی مطالعه شوند.

• منبع: گنجینه تست‌های آزمون نظام مهندسی، جلد اول