توضیح و روش مطالعه مبحث نهم مقررات ملی ساختمان؛ طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه

ضوابط و مقررات این مبحث باید در مشخصات مواد تشکیل دهنده و طرح، محاسبه، اجرا و کنترل ساختمان‌های بتنی، رعایت شوند. آخرین ویرایش مبحث نهم مربوط به سال ۱۳۹۲، چاپ دوم به بعد می‌باشد که دارای اصلاحیه نیز است. فایل اصلاحیه باید از سایت مقررات ملی ساختمان دانلود شود و در مبحث اعمال گردد البته در بعضی از چاپ‌های مبحث نهم در انتهای مبحث جداول اصلاحیه درج شده است. عناوین مشترکی بین مبحث نهم و پنجم در مواردی چون بحث بتن، میلگردها، مصالح سیمانی وجود دارد که حتما با ذکر مبحث و شماره صفحات این مطالب را به هم مرتبط سازید، احتمال طرح تست‌های ترکیبی از این مطالب وجود دارد.

طرح سوالات محاسباتی که مربوط به بخش طراحی سازه می‌باشد از مبحث نهم مقررات ملی ساختمان در آزمون‌های نظارت و اجرا رشته معماری تا بحال صورت نگرفته است و انتظار می‌رود طراحان سوال همچون آزمون‌های دوره‌های گذشته به طرح سوالات مفهومی از مطالب و جداول این مبحث بسنده کنند.

 به همین دلیل مطالعه همه صفحات مبحث نهم برای داوطلبین رشته معماری منطقا ضروری نمی‌باشد، اما از آنجاییکه آزمون نظام مهندسی طبق برنامه دقیق و منسجمی پیش نمی‌رود، نمی‌توان با اطمینان صددرصد این بخش‌ها را از برنامه مطالعاتی حذف نمود، توصیه ما به داوطلبان این است که در جریان همه مطالب مباحث قرار داشته بطوریکه هیچ عنوانی در ذهن داوطلب بیگانه نباشد. ضمن اینکه با استفاده از ابزاری مانند تیترواژه می‌توان اگر سوالی از قسمت‌های کم‌اهمیت، مطرح شود به دلیل آشنا بودن به همه عناوین با صرف زمان کوتاهی پاسخ را پیدا کرد.

کلیدواژه‌های مبحث نهم عبارتند از: بتن، اختلاط بتن، میلگرد، قالب‌بندی، فولادگذاری، دال، دیوار، شالوده، ستون،  شرایط محیطی، زمان گیرش، پوشش بتن روی میلگرد، مقاومت فشاری بتن و … . در ادامه به توضیح همه فصل‌های این مبحث و بیان صفحات مرتبط با بحث نظارت و اجرا می‌پردازیم.

• فصل اول: کلیات؛ شامل توضیحات ابتدایی مبحث می‌باشد و باید مطالعه شود.

• فصل دوم: شرایط کلی ارائه و تایید مدارک فنی و مستندسازی؛ نقشه‌های ساختمان‌های بتن آرمه باید بر مینای نقشه‌های معماری، که در آن تمامی اندازه‌ها، ارتفاع‌ها و سایر ویژگی‌های اصلی ساختمان به وضوح تعیین شده است، تهیه شوند. این فصل کوتاه نیز باید مطالعه شود.

• فصل سوم: مصالح و اجزای بتن؛ در این فصل به توضیح و تفسیر مصالح اصلی بتن یعنی، سیمان، شن، ماسه و آب پرداخته شده است. تمامی بندها مطالعه شود و برای مطالعه بهتر مطالب مشترک این فصل و مبحث پنجم را با قید کردن شماره صفحات در دو مبحث به یکدیگر مرتبط سازید.

• فصل چهارم: میلگردهای مصرفی؛ اطلاعاتی مربوط به طبقه‌بندی میلگردها از نظر روش ساخت، انواع شکل رویه، مشخصات هندسی آن‌ها، بسته‌بندی و نگهداری، حمل و نقل و انبار کردن میلگردها در این فصل آورده شده است. پیشنهاد می‌شود مطالب مشترک با این فصل در مبحث پنجم با ذکر شماره صفحات به یکدیگر  ارتباط و لینک دهید. این فصل را نیز بصورت کامل مطالعه کنید.

• فصل پنجم: مقاومت بتن؛ این فصل به تفسیر بتن مصرفی در ساختمان‌های بتن آرمه پرداخته است و مطالبی چون رده‌بندی بتن، نسبت‌های اختلاط، مقاومت فشاری و … بیان شده است. در این فصل چند رابطه و جدول وجود دارد که تابحال از آن‌ها در آزمون نظارت و اجرا معماری سوالی مطرح نشده است، اما پیشنهاد می‌شود عناوین جدول‌ها و رابطه‌ها را مرور کنید.

• فصل ششم: پایایی بتن و میلگردهای مصرفی؛ پایایی یا دوام بتن ساخته شده از سیمان پرتلند به توانایی بتن برای مقابله با عوامل جوی، حملات شیمیایی، سایش، فرسایش و هرگونه فرآیند منجر به اضمحلال و تخریب اطلاق می‌شود. در این فصل انواع آسیب‌دیدگی بتن، مکانیزم‌های کاهنده پایایی، دسته‌بندی شرایط محیطی، عمر مفید ساختمان‌های بتن مسلح و … بررسی شده است. فصل ششم مطالب بسیار مهمی را در برداشته که تعداد سوالات قابل توجهی در آزمون‌های دوره‌های گذشته از این مبحث مطرح شده است.

 دسته‌بندی شرایط محیطی و الزامات برای بتن مسلح در معرض یون‌های کلرید در صفحه ۴۶ از مطالب بسیار مهم این فصل بوده که سوالات زیادی از مبحث نهم به این شرایط محیطی ربط داشته‌اند. مطالعه جداول این مبحث نیز ضروری می‌باشد.

• فصل هفتم: اجرای بتن؛ این فصل به اجرای بتن پرداخته است و  باید تمامی بندها و جدول‌ها مطالعه شوند.

• فصل هشتم، اجرای بتن در شرایط غیرمتعارف؛ منظور از شرایط غیرمتعارف شرایطی است که از نظر اقلیمی و محیطی بر خصوصیات و خواص بتن تازه و بتن سخت‌شده تأثیر نامطلوب بگذارد. این فصل هم بصورت کامل مطالعه کنید.

• فصل نهم، بتن‌های ویژه؛ در بتن‌های ویژه با تغییر مصالح و مواد بر مبنای دانش مربوط می‌توان به فناوری بتن‌های خاص دست یافت. که از مواردی چون بتن پرمقاومت، بتن الیافی، بتن خودتراکم، بتن اصلاح شده با پلیمر، بتن سنگین و سبک نام برده شده است. همه بندها با دقت مطالعه شوند.

• فصل دهم: ارزیابی و کنترل کیفیت و بازرسی بتن و مصالح مصرفی؛ در این فصل علاوه بر متن‌ها لازم است جداول‌ نیز حتما مطالعه شوند چرا که تعداد سوالات قابل توجهی از این جداول در آزمون‌های دوره‌های گذشته مطرح شده است.

• فصل یازدهم: ضوابط فولادگذاری؛ این فصل شامل چند بند می‌باشد و باید کامل مطالعه شود.

• فصل دوازدهم: ضوابط قالب‌بندی در بتن، لوله‌ها و مجراهای مدفون و درزهای بتن؛ اطلاعات مربوط به قالب و قالب‌بندی، اجرای قالب، قالب‌برداری و … در این فصل بیان شده است. لازم است به صورت کامل مطالعه شود و بخش‌های محاسباتی این فصل را در حد مرور رابطه ذکر شده بررسی نمایید. لازم به توضیح است دو بند انتهای این فصل در فایل اصلاحیه یا غلطنامه‌ای که در سایت مقررات ملی ساختمان قرار دارد حذف شده اعلام شده است.

• فصل سیزدهم: اصول تحلیل و طراحی؛ همانطور که از اسم این فصل مشخص است اکثر مطالب این فصل مربوط به محاسبات و تحلیل سازه می‌باشد اما لازم است داوطلبان متن بندها را مطالعه کنند چرا که از چند بند این فصل نیز در آزمون نظارت و اجرا معماری سوال مطرح شده است. لازم به ذکر است چند مورد حذفی در این فصل در فایل اصلاحیه مبحث نهم وجود دارد که حتما باید در مبحث اعمال شود.

• فصل چهاردهم: خمش و بارهای محوری؛ صفحات ۲۰۱، ۲۰۴ و ۲۰۵ در این مبحث صفحات مهم‌تری هستند اما توصیه می‌شود متن ضوابط خارج از این صفحات هم مرور شود. ضمن اینکه بند ابتدای صفحه ۲۰۱ طبق فایل اصلاحیه باید ویرایش شود.

• فصل پانزدهم: برش و پیچش؛ در این فصل صفحات ۲۲۴ و ۲۲۵ اهمیت بیشتری داشته و اما بندهایی که محاسباتی نیستند را نیز حتما مرور کنید. به این ترتیب اگر سوالی از آن‌ها مطرح شد با آرامش خاطر پاسخ می‌دهید.

• فصل شانزدهم: اثر لاغری و کمانش؛ تا بحال در آزمون نظارت و اجرا معماری از این فصل سوالی مطرح نشده است اما از آنجایی که طراحی تست‌های آزمون نظام مهندسی در هر دوره دستخوش تغییرات خاصی می‌شود به هیچ عنوان نمی‌توان با اطمینان قسمتی از مباحث را بصورت کامل از برنامه مطالعاتی حذف کرد. بنابراین پیشنهاد می‌شود مرور کلی به عناوین و تیترهای مبحث داشته باشید.

• فصل هفدهم: تغییرشکل و ترک‌خوردگی؛ توضیحات فصل شانزدهم برای این فصل نیز صدق می‌کند ضمن اینکه صفحات ۲۵۷ و ۲۵۸ اهمیت بیشتری دارند.

• فصل هجدهم: طراحی دال؛ قسمت‌های توضیحی این فصل بخصوص صفحات پایانی ۲۶۷ الی ۲۷۰  را با دقت مطالعه کنید.

• فصل نوزدهم: طراحی دیوار؛ توضیحات فصل شانزدهم برای این فصل نیز صدق می‌کند.

• فصل بیستم: طراحی شالوده؛ این فصل را بصورت کامل مطالعه نمایید. تعداد سوالات قابل توجهی از این فصل در آزمون نظارت و اجرای معماری مطرح شده است.

• فصل بیست و یکم: مهار و وصله آرماتور؛ صفحات ۲۹۳، ۲۹۴، ۲۹۸، ۳۰۱ الی ۳۰۶ از صفحات مهم این فصل هستند.

• فصل بیست و دوم: این فصل در اصلاحیه مبحث نهم در سایت مقررات ملی ساختمان بصورت کامل حذف اعلام شده است.

• فصل بیست و سوم: ضوابط ویژه برای طراحی در برابر زلزله؛ صفحات مهم‌تر این فصل از صفحه ۳۲۰ تا صفحه ۳۲۲ محسوب می‌شوند. اما پیشنهاد می‌شود مروری بر صفحات دیگر نیز داشته باشید.

• فصل بیست و چهارم: طرح و محاسبه قطعات بتن پیش‌تنیده؛ همانطور که پیش‌تر توضیح داده شد امکان طرح سوال از همه قسمت‌های مباحث وجود دارد و اگر زمان کافی برای مطالعه در اختیار دارید حتما همه صفحات را مرور کنید. در این فصل در یکی از آزمون‌های سال ۹۳ از صفحات پایانی مبحث یک سوال مطرح شده است، بنابراین احتمال طرح سوال از صفحات دیگر نیز وجود دارد.

مبحث نهم مقررات ملی ساختمان برای مهندسین معمار کمی دشوار به نظر می‌رسد اما اگر مطالعه‌ای منسجم داشته و با در نظر گرفتن جانمایی مطالب با این مبحث روبرو شوید از سختی و مشکل بودن مطالب کاسته خواهد شد. ضمن اینکه بعد از مرور مطالب و شروع به تست‌زنی به خاطر سپردن مطالب این مبحث برای داوطلبین راحت‌تر خواهد شد.

منبع: گنجینه تست‌های آزمون نظام مهندسی، جلد اول